Dobrze rozpoczęty poranek ma zazwyczaj decydujący wpływ na to, w jakim nastroju będziemy przez resztę dnia. Łazienka jest więc nie tylko pomieszczeniem, w którym wykonujemy zabiegi higieniczne i pielęgnacyjne. Spędzany w niej czas, powinien wywoływać pozytywne odczucia i sprzyjać relaksowi. Projektując wystrój tego wyjątkowego miejsca musimy więc dobrać takie materiały wykończeniowe, dzięki którym już sama myśl o kąpieli wywoływać będzie nasz błogi uśmiech. Na szczęście różnorodność farb, tapet, czy płytek nadających się do zastosowania w łazience, jest dziś tak duża, że każdy, niezależnie od potrzeb, gustów, czy możliwości finansowych z pewnością znajdzie wśród nich coś dla siebie.

Specyfika ,,mokrego” pomieszczenia

Urządzając łazienkę, należy przede wszystkim wziąć pod uwagę, że, podczas jej zwykłego, codziennego użytkowania ściany narażone są na zachlapanie w skutek rozpryskiwania się wody lub skraplania pary wodnej. W najwyższym stopniu dotyczy to okolic kranów i obszarów wokół wanny lub kabiny natryskowej.

Mimo, że ściany budynku składają się z kilku warstw: materiałów budowlanych, pokryte są tynkami i wykończone np. farbami, zachowują porowatość i dzięki temu mogą ,,oddychać". Oznacza to, że możliwa jest wymiana pary wodnej i powietrza ,,do" i ,,z" ściany. Ściana podczas tego procesu zachowuje się podobnie jak gąbka - w wilgotne i chłodne dni gromadzi parę wodną, a w suche i upalne oddaje ją do pomieszczenia, tworząc odpowiedni, przyjazny dla człowieka mikroklimat. Niestety wchłaniane wilgoci przez ściany niesie ze sobą pewne ryzyko, zwłaszcza gdy w pomieszczeniu tak, jak ma to miejsce właśnie w łazienkach, utrzymuje się stały, wysoki poziom wilgoci. Wówczas zaczyna się ona wykraplać (w miejscach takich widać kropelki wody). Takie zjawisko określane jest terminem, ,,ściana się poci". Jeżeli w pomieszczeniu panuje dość wysoka temperatura, może wówczas dojść do powstania wykwitów pleśni i zagrzybienia ścian. Z tego też względu, użyte w łazience materiały wykończeniowe bezwzględnie powinny być wodoodporne i nienasiąkliwe.

Łazienka bez płytek? Dlaczego nie?!

Skuteczne zabezpieczenie, jakiego niewątpliwie wymagają łazienkowe ściany, nie musi oczywiście od razu oznaczać, że jedynym dobrym rozwiązaniem jest glazura. Wytwórcy różnorodnych materiałów służących do wystroju pomieszczeń doskonale zdają sobie sprawę, że nie każdy musi czuć się dobrze w łazience od sufitu do podłogi wyłożonej kafelkami. Właśnie dlatego, zarówno producenci farb, tapet, jak i tynków ozdobnych mają w swojej ofercie szeroka paletę produktów odpornych na ścieranie, szorowanie, wodę, wilgoć i parę.

Szybko, tanio, efektownie

Jeśli zależy nam na zaoszczędzeniu jak największej ilości czasu i ograniczeniu kosztów, najlepiej zdecydować się na wykończenie pokoju kąpielowego przy pomocy farb. Mają one nieograniczone możliwości kolorystyczne, ponieważ dostępne są w rozbudowanych systemach RAL, NCS lub obszernych paletach firmowych. Do wyboru mamy zarówno produkty oszczędzające naszą kieszeń (ok. 15 zł za 1 litr farby), jak i nieco bardziej kosztowne (np. ok. 200 zł za 3 litry farby). Odpowiednie farby powinny zawierać w swoim składzie preparaty zabezpieczające ściany przed rozwojem grzybów pleśniowych, jak również przed korozją mikrobiologiczną. Jak wspomniano wyżej, ściany pomieszczeń ,,mokrych” muszą być także odporne na ścieranie. Dzięki temu będziemy mogli utrzymywać je w czystości bez obawy o wybłyszczenia i utratę koloru. Tak wysokie standardy są w stanie zapewnić tylko niektóre rodzaje farb:

Farby akrylowe – są najpopularniejsze spośród farb stosowanych w pomieszczeniach ,,mokrych”. Ich głównym składnikiem jest organiczna żywica akrylowa. Mają niedużą nasiąkliwość, więc ich podatność na brudzenie i zagrzybienie jest dość niska. Charakteryzują się także niezbyt wysoką paroprzepuszczalnością. Tworzą elastyczne powłoki, głównie o powierzchni matowej. Nadają się na podłoża mineralne i organiczne, z wyjątkiem wapiennych oraz silikatowych. Mogą mieć bardzo intensywne, trwałe kolory. W sprzedaży dominują akrylowe farby wodorozcieńczalne (emulsyjne), zwane także dyspersyjnymi, których rozpuszczalnikiem jest woda. Spotkać możemy również akrylowe farby rozpuszczalnikowe. Wodę zastępuje w nich rozpuszczalnik organiczny. W sprzedaży są też tak zwane farby lateksowe. Tak zwane, gdyż raczej nie zawierają sztucznego kauczuku, czyli lateksu, a jedynie większą ilość żywicy akrylowej. Tworzą wyjątkowo szczelne, elastyczne powłoki odporne na szorowanie.

Farby silikonowe, nazywane też siloksanowymi, silanowymi, lub krzemoorganicznymi) – są hydrofobowe, co oznacza, że woda nie jest przez nie wchłaniana, tylko spływa, nie wnikając w głąb warstwy. Dzięki temu zwiększa się trwałość ścian, a  zmniejsza tendencja do brudzenia. W przypadku farb silikonowych hydrofobowość nie oznacza, że nie są one paroprzepuszczalne. Dzięki mikroporowatej strukturze umożliwiają bowiem dyfuzję pary wodnej ze ścian, czyli – mówiąc potocznie – pozwalają murom oddychać. Cechuje je świetna przyczepność do podłoża. Zachowują także dużą odporność na zmiany temperatury. Tworzą mniej elastyczną powłokę niż farby akrylowe i są nieco mniej odporne na szorowanie. Farby silikonowe mogą mieć wyjątkowo intensywne kolory, ale te najintensywniejsze mogą później płowieć. Farby silikatowe (krzemianowe) – są bardzo odporne na wilgoć i odznaczają się dobrą paroprzepuszczalnością. Są także bardzo trwałe i niepodatne na porastanie pleśniami. Wyjątkowo solidnie wiążą się z podłożem (w wyniku reakcji chemicznej). Z tego względu są jednak praktycznie nieusuwalne. Wyróżnia je dość duża odporność na brudzenie, którą zawdzięczają temu, że po naniesieniu nie elektryzują się. Nie można nimi jednak malować podłoży organicznych (na przykład wykończonych farbą bądź tynkiem akrylowym albo silikonowym). Mają dość ograniczoną gamę kolorystyczną..

Farby akrylowo-silikonowe – łączą zalety farb akrylowych i silikonowych. Są nieco mniej chłonne i nieco bardziej paroprzepuszczalne od akrylowych. W sprzedaży są też farby akrylowo-silikonowe rozpuszczalnikowe, cechujące się dużą odpornością na szorowanie.
Farby polikrzemianowe (zolo-silikatowe) – to ulepszony rodzaj farb silikatowych powstały przez wzbogacenie ich żywicami silikonowymi. Łatwiej się je nanosi. Mają wyższą odporność na wodę i dużą paroprzepuszczalność. Można nimi malować suche, ale niewysezonowane tynki cementowe i cementowo-wapienne, czyli takie, które ułożono kilka dni wcześniej W przeciwieństwie do farb silikatowych można nimi malować podłoża z farb lub tynków organicznych, co może mieć znaczenie, jeśli odnawiamy stare wnętrze.

Zawsze jest jakieś ,,ale”

Decydując się na użycie farb, należy pamiętać, że sama farba, nawet najlepsza, może nie zapewnić wnętrzu narażonego na długotrwały wysoki poziom wilgoci wystarczającej ochrony przed pojawieniem się pleśni i grzybów. Bardzo ważną kwestią jest odpowiednio zaprojektowana i sprawnie działająca wentylacja, której zadaniem jest odprowadzenie wilgoci wydzielającej się podczas codziennego użytkowania mieszkania. Cała wilgoć musi być odprowadzona przez kanały wentylacyjne - w przeciwnym bowiem razie pozostaje w mieszkaniu i kumuluje się m.in. w ścianach, czy sufitach. Jak mówi architekt wnętrz Jacek Walczak, właściciel bydgoskiego ,,STUDIA J” chodź farby niewątpliwie dają całe mnóstwo możliwości aranżacyjnych, obecnie mało kto decyduje się na ich wykorzystanie jako samodzielnego materiału wykończeniowego. Sprawdzają się one przede wszystkim w łazienkach o dużej powierzchni (np. pokojach kąpielowych), w miejscach nie narażonych na bezpośrednie oddziaływanie wody i pary. Myśląc o wykańczaniu łazienki z użyciem farb dużo lepiej jest połączyć je z elementami ceramiki nad wanną, umywalką i w miejscach najbardziej narażonych na zabrudzenia. Wówczas nasza łazienka okaże się znacznie bardziej odporna na skutki codziennej eksploatacji.

A jeśli nie farba, to co?

Świetną alternatywą dla tych, którym trudno przekonać się do farb mogą okazać się tapety. Liczba dostępnych na rynku wzorów i kolorów, jest tak wielka, że jedyny problem możemy mieć z wyborem. Wydawać się może, że przez ostatnie lata tapeta odeszła w zapomnienie. Tymczasem tapeta, wracając do naszych wnętrz, wnosi do nich nie tylko nowe wzornictwo, ale i nową funkcjonalność.

Zwolennicy tapetowania podkreślają, że jest ono czystsze, bardziej trwałe i często tańsze niż malowanie. Po przeliczeniu wydatków związanych z zakupem narzędzi malarskich i farb, szybko może się okazać, że kilka rolek tapety i dobry klej to znacznie mniejszy koszt, niż duża ilość wysokiej klasy farb. Tapetowanie wiąże się również z mniejszym bałaganem niż malowanie. Powstałe po kleju ślady można szybko usunąć wilgotną szmatką. Nowoczesne tapety nie tracą swych walorów kolorystycznych, co często dzieję się w przypadku ścian pokrytych farbami.

Jednocześnie wbrew temu, co głoszą zagorzali zwolennicy malowania ścian, tapetowanie to naprawdę szybka i mało wymagająca praca. Nakładanie kleju i przyklejanie następuje zaraz po sobie. Nakleja się po prostu pas po pasie i za chwilę mamy gotowy rezultat. Nie jest konieczne wielokrotne malowanie jak przy używaniu farb. Po przyklejeniu tapety wszystko jest gotowe. Można w ten sposób zaoszczędzić wiele czasu, który w przypadku malowania byłby potrzebny do suszenia narzędzi, gruntowania i wyschnięcia farby.
Musimy jednak pamiętać, że podobnie jak w wypadku farb, także tapety, które zechcemy położyć w łazience muszą spełniać wysokie wymagania związane z odpornością na wilgoć i ścieranie. Do wyboru mamy więc:
Tapety winylowe - są wprawdzie mniej trwała niż glazura, ale znacznie tańsze i o wiele łatwiejsze do położenia. Ich wierzchnią warstwę stanowi cienki lub spieniony winyl. Tapety takie są odporne na wilgoć i dobrze nadają się do wszystkich pomieszczeń w których panuje ponadprzeciętna wilgotność. Te pokryte cienką warstwą winylu można wykorzystywać tylko na bardzo równych podłożach. Łatwo je utrzymać w czystości, gdyż mycie i szorowanie nie uszkodzi ich powierzchni. Mają błyszczącą powłokę, więc rozjaśniają i optycznie powiększają wnętrze. Tapety ze spienionym winylem dobrze maskują nierówności ścian, ale są mniej odporne na szorowanie. Niektóre z nich są fabrycznie pokryte klejem, co ułatwia i przyśpiesza wykańczanie ścian. Prócz zwykłych tapet winylowych, w sprzedaży dostępne są także tapety podklejone warstwą fizeliny. Układa się je szybko i sprawnie, bo klej nanosi się tylko na ścianę. Poza dużą odpornością na wilgoć i uszkodzenia mechaniczne cechują się bardzo dobrym kryciem nierówności i pęknięć podłoża.

Tapeta z włókna szklanego - charakteryzuje się dużą trwałością i wytrzymałością. Materiałem wyjściowym do ich produkcji jest włókno szklane. W procesie tkania powstają tapety o różnych wzorach: od prostego płótna po jodełki, skośne prążki aż po romby. Tkanina szklana nasycana jest specjalną preparacją, która nadaje tapecie tzw. chwyt papierowy oraz uodparnia ją na nasiąkanie wodą. Tapeta ta może być przyklejana na każdym podłożu nośnym: betonie, tynku, płytach kartonowo-gipsowych, płytach wiórowych, drewnie, tworzywach sztucznych oraz metalu. budownictwo i budownictwo z wielkiej płyty, gdzie pod tapetą można "ukryć" pęknięcia tynków. struktury tkackie tapety pozwalają na indywidualne kształtowanie charakteru pomieszczeń.

Rauhfaser – ponieważ składa się z dwóch lub trzech warstw papieru połączonych wiórkami drzewnymi, do zastosowania w łazience nadaje się tylko i wyłącznie po pokryciu odpowiednią, odporną na wodę, zmywalną farbą. Dobrze kryje drobne nierówności i tworzy na ścianie ciekawą, chropowatą fakturę.

Tapety to znakomity sposób na udekorowanie naszych ścian, ich popularność ciągle wzrasta, głównie ze względu na funkcjonalność i wyjątkowość. Są one bardzo efektywne, niektórzy twierdzą nawet, że bardzo trudno jest nadać oryginalność pomieszczeniu inną formą dekoracji ścian. Ważny jest także fakt, że nakładanie tapet jest łatwe i nie wymaga specjalnych umiejętności. Środek gruntujący i klej. Jeżeli zdecydujemy się na użycie tapet, musimy bezwzględnie pamiętać o dobraniu właściwego kleju i środka do zagruntowania podłoża. Obecnie na rynku dostępnych jest sporo dobrej klasy klejów. Każdy producent tapet może zaproponować konkretny produkt najlepiej nadający się do przyklejania danej tapety. Należy jednak zwrócić uwagę, by wybrane przez nas środki miały właściwości paro i wodoodporne. Podobnie jak w wypadku farb, odporność tapet na wilgoć i związane z nią zagrożenia jest mimo wszystko ograniczona. Tapeta jest niewątpliwie efektownym i obecnie bardzo modnym elementem wystroju łazienki czy pokoju kąpielowego. W łazience można jednak stosować ją tylko w sytuacji ,gdy posiada ona sprawną wentylację rotacyjną lub mechaniczną oraz gdy nie jest narażona na bezpośredni i długotrwały kontakt z wilgocią. Najczęściej jest to problem małych łazienek. Zbyt duże nagromadzenie wilgoci powodować będzie odklejanie się tapety od podłoża mimo zastosowania środków gruntujących i klejów o właściwościach wodo i paro odpornych- mówi architekt wnętrz, Jowita Berlińska. Chociaż więc tapety niewątpliwie posiadają wiele cennych zalet, decyzję o ich zastosowaniu należy uzależnić od warunków z jakimi mamy do czynienia w naszej łazience.

A może tynki strukturalne?

Ich duża odporność na wilgoć i wytrzymałość na fizyczne uszkodzenia sprawia, że świetnie sprawdzają się właśnie w takich pomieszczeniach jak łazienka. Pozwalają one uzyskać nietypowe efekty na naszych ścianach. Można je kłaść właściwie na wszystkich rodzajach powierzchni: cementowych, gipsowych, betonowych czy nawet drewnianych. Co więcej, nadaje się również do remontów starszych ścian. Jeżeli farba na ścianie dobrze się trzyma, wystarczy ją zmatowić i przemyć, a prawidłowo nałożony tynk również będzie miał się świetnie. Do zalet tynku strukturalnego należy także zaliczyć fakt, że dzięki różnym fakturom możemy ukryć niedoskonałości powierzchni ścian. Walor ten jest wykorzystywany często w starym budownictwie.

Jednak płytki?

Dla tych, którzy ponad wszystko cenią sobie nie tylko estetykę, ale i znakomitą trwałość na długie lata, najlepszym rozwiązaniem mogą się jednak okazać płytki ceramiczne. Nie da się ukryć, że od wielu lat są one najczęściej wybieranym materiałem wykończeniowym do łazienek. O ich zaletach nie trzeba chyba nikogo przekonywać, bo są one oczywiste: łatwość utrzymania w czystości, nieprzepuszczalność dla wilgoci i pary wodnej, a co za tym idzie - brak warunków do rozwoju pleśni i grzybów, wreszcie - niezaprzeczalne walory estetyczne. Minusy takiego rozwiązania, to przede wszystkim wysokie koszty, czas niezbędny do starannego ułożenia glazury, a jeszcze wcześniej przygotowania odpowiedniego podłoża i dobrania stosownego kleju itd.

Oferta płytek jest obecnie tak bogata i różnorodna, że pozwala na urządzenie łazienki właściwie w dowolny sposób. Możemy skorzystać z gotowych, zestawień i serii płytek w określonym stylu (na przykład retro, śródziemnomorski, high-tech). Możemy też sami, dobierając płytki, wykończyć łazienkę tworząc własny, niepowtarzalny styl. Będzie to jednak wymagało dużego zaangażowania i konsekwencji z naszej strony, oraz pewnej dozy wyczucia i smaku, by nie okazało się, że końcowy efekt naszych działań okazał się delikatnie mówiąc nieciekawy. Jeśli więc nie czujemy się zbyt mocni w urządzaniu wnętrz, lepiej zwrócić się w tej sprawie do sprawdzonego fachowca.

Płytki ceramiczne zazwyczaj już na samym początku kojarzą się z odpornością na wilgoć, zabrudzenia i uszkodzenia. Jednak podobnie jak w wypadku farb i tapet, nie każdy rodzaj kafelków w pełni nadaje się do wykorzystania w łazienkach. Dużą rolę odgrywa tu stopień nasiąkliwości, podatność na plamienie, ścieralność i właściwości przeciwpoślizgowe. Które płytki najlepiej zdadzą najlepiej egzamin w naszej łazience?

Glazura – kruche, cienkie płytki fajansowe pokryte szkliwem Są one przeznaczone do układania wyłącznie na ścianach.
Terakota – płytki kamionkowe, szkliwione o powierzchni gładkiej bądź fakturowanej. Bardzo wytrzymałe, ale nieco bardziej kruche od gresów. Mają budowę niejednorodną – po obtłuczeniu odsłania się czerep płytki. Nadają się głównie na podłogę, ale można układać je na ścianie.
Gres porcelanowy – płytki wykonane z drobno zmielonego kwarcu, skaleni, kaolinu. Są jednorodne w swojej strukturze, twarde, odporne na ścieranie, plamienie i działanie środków chemicznych. Mogą być szkliwione, a dodatkowo również polerowane. Dobre na podłogi, mogą też zastąpić płytki ścienne.
Klinkier szkliwiony – bardzo twardy materiał o wysokich parametrach technicznych występujący w różnych kolorach. Nierówności w wymiarach są wpisane w rustykalną estetykę płytki. Dobry na ściany i podłogi.
Same płytki nie załatwia sprawy.

Jeżeli chcemy naprawdę solidnie zabezpieczyć łazienkę przed wilgocią, musimy pamiętać, że same płytki nie wystarczą. Wilgoć może bowiem przedostawać się przez spoiny, szczeliny wokół rur, wanny, czy brodzika. Jeśli do tego dojdzie, nie unikniemy problemów związanych z pojawianiem się pleśni i grzyba. Przenikanie wody do głębszych warstw podłogi może także doprowadzić do uszkodzenia konstrukcji stropu. Jeżeli podłoże z tynku, płyt gipsowo-kartonowych czy podkładu podłogowego jest solidne, wystarczy uniwersalny preparat gruntujący. Zwiększa on przyczepność i zmniejsza chłonność podłoża, a także wiąże resztki pyłów, które pozostają po odkurzeniu podłoża. Jednak jeśli remontujemy łazienkę i mamy wątpliwości co do jakości podłoża, możemy zastosować taki preparat gruntujący, który dodatkowo wzmacnia podłoże.



Znacznie pewniejszą metodą jest ułożenie pod okładziną z płytek nieprzepuszczającej wody przeponę z zaprawy cementowej z dodatkiem wypełniaczy mineralnych wzbogaconych żywicą syntetyczną, zabezpieczymy się w ten sposób przed późniejszymi kłopotami związanymi z wnikaniem wody w podłoże. Innym, mniej pracochłonnym sposobem na zabezpieczenie łazienki przed wodą jest użycie wodoszczelnego kleju do płytek z dodatkiem żywicy: najpierw smaruje się nim ściany, a dopiero potem przykleja płytki. Rozwiązanie takie można stosować tylko na wyjątkowo równym podłożu – klej układa się bowiem nieco cieńszą warstwą niż inne rodzaje klejów do płytek. Z tego też względu stosuje się go w łazience wykończonej płytami gipsowo-kartonowymi.

Jak widać, tych którzy zdecydują się na glazurę czeka znacznie więcej pracy i wydatków, niż zwolenników farb i tapet. Trzeba bowiem pamiętać jeszcze o fugach, silikonach i innych dodatkowych materiałach wykończeniowych. Efekt będzie jednak znakomity i z całą pewnością znacznie bardziej trwały.

Opracował: Leszek Zawadzki